Een volledig stappenplan voor Nederlandse werkgevers: kies de juiste route, onderzoek het echte werk, weeg risico's, maak maatregelen uitvoerbaar en bepaal eerlijk of externe toetsing nodig is.
U stelt een RI&E op door eerst de organisatie, locaties, functies, taken en werknemersgroepen af te bakenen; bestaande informatie en werknemersinbreng te verzamelen; het werk ter plaatse te observeren; alle gevaren vast te leggen; en de risico's consequent te beoordelen. Daarna maakt u per risico een plan van aanpak met maatregel, eigenaar en termijn, bepaalt u of toetsing verplicht is en verwerkt u het deskundigenadvies. Sinds 1 juli 2026 moeten alle werkgevers werknemers over de RI&E raadplegen; zonder ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging gebeurt dat rechtstreeks met belanghebbende werknemers. De RI&E blijft een werkend dossier: deel haar, voer maatregelen uit, leg bewijs vast en actualiseer bij veranderingen.
Deze gids is samengesteld aan de hand van actuele Nederlandse wetgeving, officiële uitvoeringsinformatie en een praktische kwaliteitscontrole. Deze algemene informatie vervangt geen beoordeling van uw specifieke organisatie.
Er is geen wettelijk voorgeschreven aantal stappen. Deze dertien stappen vormen één controleketen; sla een stap alleen over als u de reden kunt onderbouwen.
Leg vast voor welke organisatie de RI&E wordt gemaakt, wie eindverantwoordelijk is en wie het dossier dagelijks coördineert.
Controleer of een erkend branche-instrument past en bepaal vroeg of externe toetsing waarschijnlijk verplicht is.
Neem routinematig en afwijkend werk mee en motiveer iedere uitsluiting.
Combineer beleid, technische informatie, metingen, incidenten, inspecties en openstaande acties.
Raadpleeg OR of PVT waar aanwezig, en anders de belanghebbende werknemers rechtstreeks en representatief.
Observeer normaal werk, storingen, onderhoud, schoonmaak, piekdrukte en noodsituaties op de feitelijke werkplek.
Noteer gevaar, blootstelling, betrokken groepen, bestaande beheersing en bewijs per taak of proces.
Markeer onderwerpen waarvoor een specifieke beoordeling, meting of deskundig onderzoek nodig is.
Gebruik één beschreven methode, leg aannames vast en laat wettelijke eisen en professioneel oordeel voorgaan op een totaalscore.
Begin bij bronaanpak, daarna collectief en organisatorisch, en gebruik persoonlijke bescherming voor het resterende risico.
Koppel maatregel, resultaat, eigenaar, uitvoerder, termijn, middelen, bewijs en evaluatie aan ieder relevant risico.
Zet de benodigde disciplines in, herstel tekortkomingen en maak zichtbaar hoe ieder advies is verwerkt.
Maak de RI&E toegankelijk, beheer versies en actualiseer bij relevante veranderingen en tijdens periodieke reviews.
Deze indicatieve routehulp is geen juridisch oordeel. Beantwoord maximaal vier feitelijke vragen voor twee afzonderlijke uitkomsten: de RI&E-plicht en de toetsingsplicht. Antwoorden worden niet opgeslagen of verzonden.
Kies uw werksituatie om de route te starten.
Download de complete Excel-werkmap met negen gekoppelde werkbladen, keuzelijsten, prioritering en voortgangstellers. De drie losse CSV-bestanden zijn beschikbaar als lichte alternatieven. Pas ieder hulpmiddel altijd aan uw eigen organisatie en risico's aan.
Versie 2026-07-28. Deze hulpmiddelen structureren uw werk, maar bewijzen niet dat uw RI&E volledig, bedrijfsspecifiek of waar nodig geldig getoetst is.
Het eindproduct is geen ingevulde checklist, maar een herleidbaar dossier. Het laat zien wat is onderzocht, wie is geraadpleegd, welke risico's zijn gevonden, hoe de prioriteit is bepaald, welke maatregelen volgen en hoe het document actueel blijft. Artikel 5 van de Arbowet verlangt in ieder geval een schriftelijke inventarisatie en evaluatie, aandacht voor bijzondere categorieën werknemers en een plan van aanpak met maatregelen en termijnen.
Organisatie, locaties, activiteiten, functies, werknemersgroepen, gebruikte documenten, werkplekrondgangen en werknemersinbreng.
Concreet beschreven gevaren, blootgestelden, bestaande beheersing, onderbouwde beoordeling en noodzakelijke verdiepingen.
Maatregelen, eigenaar, termijn en effectcontrole, plus toetsingsverklaring en advies wanneer toetsing verplicht is.
Versienummer, vaststellingsdatum, bewijs van raadpleging, toegankelijke vindplaats en concrete actualisatietriggers.
Eerlijk gezegd: Een algemeen formulier of softwarestatus bewijst niet dat de RI&E volledig en bedrijfsspecifiek is. De feitelijke dekking en betrouwbaarheid zijn beslissend.
De kwaliteit wordt vaak al bepaald voordat de eerste checklist wordt geopend. Stel eerst vast wie werkgever is, welke locaties en werkzaamheden binnen scope vallen, welk instrument past en of u waarschijnlijk moet laten toetsen. Daarmee voorkomt u dat u weken werkt in een model dat niet bij uw branche past of dat een noodzakelijke deskundige pas aan het einde ontbrekende informatie ontdekt.
Houd twee vragen uit elkaar: welke route helpt om de RI&E te maken, en moet het resultaat daarna extern worden getoetst? Een erkend branche-instrument is geen universele vrijstelling. Alleen een bedrijf met maximaal 25 medewerkers dat een actueel erkend instrument voor de eigen branche gebruikt, kan op die grond van toetsing zijn vrijgesteld.
| Route | Geschikt wanneer | Sterk punt | Belangrijkste grens |
|---|---|---|---|
| Erkend branche-instrument | Branche, activiteiten en instrumentversie passen werkelijk bij het bedrijf | Branchespecifieke vragen en mogelijk toetsvrijstelling tot en met 25 medewerkers | Ontbrekende bedrijfsspecifieke risico's moeten alsnog worden toegevoegd |
| Zelf opbouwen | Intern voldoende tijd, kennis en toegang tot alle werkplekken aanwezig zijn | Veel eigenaarschap en een volledig eigen structuur | Een eigen model geeft bij maximaal 25 medewerkers niet automatisch toetsvrijstelling |
| Met professionele begeleiding | Meerdere locaties, complexe processen, gevaarlijke stoffen, PSA of weinig interne capaciteit | Gerichte expertise en een onafhankelijke kwaliteitsblik | De werkgever moet het dossier blijven begrijpen, vaststellen en uitvoeren |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
Schrijf op welke rechtspersoon, locaties, afdelingen, functies, diensten, thuiswerkplekken en niet-routinematige activiteiten de RI&E omvat. Leg ook uitsluitingen vast met een reden. Zonder die afbakening kan niemand later vaststellen of de RI&E volledig is.
Benoem daarnaast één proceseigenaar die informatie opvraagt, afspraken bewaakt en versies beheert. De preventiemedewerker heeft hierin een centrale rol, maar de werkgever behoudt de eindverantwoordelijkheid. Bij meerdere locaties helpt een lokale contactpersoon per vestiging om verschillen zichtbaar te maken.
Iedere locatie, afdeling, externe werkplek, thuiswerkcontext en representatieve dienst of ploeg.
Vaste en tijdelijke medewerkers, uitzendkrachten, stagiairs, jongeren, zwangere werknemers, alleenwerkers en andere relevante groepen.
Normaal werk, omstellen, schoonmaak, onderhoud, storingen, piekmomenten, noodsituaties en werkzaamheden van derden.
Een goede documentcheck voorkomt dubbel werk en maakt afwijkingen zichtbaar. Verzamel niet alleen beleid en keuringsrapporten, maar ook signalen uit de praktijk: incidenten, bijna-ongevallen, meldingen, onderhoudsstoringen, geaggregeerde verzuimsignalen en eerdere verbeteracties. Individuele medische gegevens horen niet in de RI&E.
Machine-informatie, keurings- en onderhoudsrapporten, plattegronden, noodroutes, stoffenregister, veiligheidsinformatiebladen en meetrapporten.
Functiebeschrijvingen, roosters, instructies, opleidingsmatrix, BHV-organisatie, basiscontract en afspraken met externe partijen.
Ongevallen, bijna-ongevallen, klachten, medewerkeronderzoek, werkplekinspecties, openstaande acties en lessen uit veranderingen.
Sinds 1 juli 2026 moeten werkgevers in alle bedrijven werknemers raadplegen over het arbobeleid, waaronder de RI&E. In veel organisaties gebeurt dat via de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging. Is die er niet, dan raadpleegt de werkgever de belanghebbende werknemers rechtstreeks. Zij moeten voorstellen kunnen doen en advies kunnen geven.
Maak de raadpleging representatief voor functies, locaties en diensten. Leg datum en onderwerp, geraadpleegde groepen, ontvangen signalen, de reactie van de werkgever, wijzigingen in RI&E of plan en de terugkoppeling vast. Dat kan zonder onnodige persoonsgegevens of herleidbare citaten.
Eerlijk gezegd: Raadpleging is geen enquête aan het einde. Werknemersinbreng hoort de scope, inventarisatie, maatregelkeuze en relevante actualisaties aantoonbaar te beïnvloeden.
Combineer documenten met rondgangen tijdens representatieve activiteiten en tijdstippen. Kijk niet alleen tijdens een stille kantoorronde, maar ook naar opstarten, stoppen, storingen, onderhoud, schoonmaak, piekdrukte en afwijkend werk. Vraag medewerkers welke beheersing in de praktijk wegvalt en waarom.
Beschrijf een risico toetsbaar. 'Machineveiligheid' is te abstract. 'Een hand kan tijdens het verhelpen van een storing de bewegende invoerrol bereiken' maakt blootstelling, mogelijke schade en maatregelrichting bespreekbaar.
De bron of situatie die schade kan veroorzaken, inclusief plaats, taak en afwijkende omstandigheden.
Wie kan worden geraakt, hoe vaak, hoe lang en onder welke omstandigheden.
Wat is technisch, organisatorisch en persoonlijk geregeld, welk bewijs bestaat en werkt het aantoonbaar?
Loop systematisch langs iedere locatie, functie en taak. Neem zichtbare risico's én minder zichtbare onderwerpen zoals werkdruk, agressie, discriminatie en langdurige blootstelling mee. Besteed afzonderlijk aandacht aan bijzondere categorieën werknemers en aan derden die door de werkzaamheden gevaar kunnen lopen.
| Domein | Voorbeelden | Mogelijke verdieping |
|---|---|---|
| Veiligheid | Machines, intern transport, elektriciteit, brand, vallen, explosie, besloten ruimten | Machinebeoordeling, explosieveiligheidsdocument of taakrisicoanalyse |
| Arbeidshygiëne | Gevaarlijke stoffen, stof, damp, geluid, trillingen, klimaat, biologische agentia | Blootstellingsbeoordeling, meting of arbeidshygiënisch onderzoek |
| Ergonomie | Tillen, duwen, repeterend werk, werkhouding en beeldschermwerk | Ergonomisch of fysiek-belastingsonderzoek |
| Psychosociale arbeidsbelasting | Werkdruk, agressie, pesten, seksuele intimidatie en discriminatie | PSA-verdieping met passende privacywaarborgen |
| Organisatie | Roosters, competenties, toezicht, alleenwerk, noodorganisatie en contractorafspraken | Procesanalyse, competentiematrix of scenario-oefening |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
De RI&E is de kapstok, niet altijd het volledige onderzoek. Voor bepaalde risico's stelt het Arbobesluit specifieke eisen aan de beoordeling, bijvoorbeeld bij gevaarlijke stoffen. Ook bij geluid, biologische agentia, explosieve atmosferen, fysieke belasting of complexe psychosociale arbeidsbelasting kan verdiepend onderzoek nodig zijn om aard, mate en duur van blootstelling betrouwbaar vast te stellen.
Leg per onderwerp vast of verdieping nodig is, wie die uitvoert, welke methode wordt gebruikt en wanneer de uitkomst in de RI&E en het plan van aanpak wordt verwerkt. 'Later onderzoeken' zonder eigenaar en datum is zelf een tekortkoming.
Eerlijk gezegd: Een lage score uit een algemene matrix mag een specifieke wettelijke grenswaarde, inventarisatieplicht of deskundig onderzoek nooit opzijzetten.
De Arbowet schrijft geen universele numerieke risicomethode voor. Kies daarom een methode die bij uw organisatie past, beschrijf de schaal en pas haar overal hetzelfde toe. Onderstaand eenvoudige model is een transparant startpunt: kans maal effect geeft een voorlopige prioriteit, waarna wettelijke eisen, blootstelling, aantal betrokkenen en professioneel oordeel de definitieve volgorde bepalen.
De losse CSV gebruikt hetzelfde eenvoudige 3 bij 3-model. De uitgebreidere Excel-werkmap gebruikt bewust drie factoren: kans maal blootstelling maal ernst, met 1 tot en met 4 als laag, 5 tot en met 11 als midden en 12 tot en met 27 als hoog. Dat is een alternatief voor organisaties die blootstellingsfrequentie apart willen wegen. Kies binnen één risicoregister één model en meng de scores niet.
| Score | Betekenis | Actie | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| 1-2, laag | Beperkte kans en/of beperkt effect | Beheersing borgen en periodiek controleren | Kleine snijwond bij incidenteel administratief openen van dozen |
| 3-4, midden | Reëel risico dat gerichte verbetering vraagt | Maatregel plannen, eigenaar benoemen en voortgang volgen | Terugkerende hoge werkdruk zonder structurele oorzaakanalyse |
| 6-9, hoog | Grote kans en/of ernstig mogelijk gevolg | Direct beheersen; werk zo nodig stoppen tot veilige randvoorwaarden bestaan | Kruisend intern transport zonder fysieke scheiding |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
Eerlijk gezegd: De voorbeeldscores zijn geen wettelijke norm. Motiveer afwijkingen en registreer onzekerheid, ontbrekende metingen en aannames.
Onderstaand voorbeeld laat de denkroute zien. Het is geen klantcase, geen universele score en geen maatregeladvies voor iedere expeditie. De feitelijke lay-out, voertuigen, aantallen en verkeersstromen bepalen wat passend is.
| Veld | Voorbeeld |
|---|---|
| Taak | Orderpicken bij de expeditie |
| Gevaar | Voetgangers kruisen dagelijks de heftruckroute |
| Mogelijke schade | Ernstig letsel door aanrijding |
| Bestaande maatregel | Alleen een vloerlijn; geen fysieke scheiding |
| Beoordeling | Hoge prioriteit door dagelijkse blootstelling en mogelijk ernstig gevolg |
| Bronmaatregel | Lay-out wijzigen zodat routes niet meer kruisen |
| Collectieve maatregel | Fysieke afscheiding en beveiligde oversteek |
| Eigenaar | Operationeel manager |
| Bewijs | Nieuwe plattegrond, foto, oplevercontrole en werknemersfeedback |
| Herbeoordeling | Na uitvoering effect en restrisico opnieuw vastleggen |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
Begin niet automatisch bij training of persoonlijke beschermingsmiddelen. Artikel 3 van de Arbowet verlangt dat gevaren en risico's zoveel mogelijk bij de bron worden voorkomen of beperkt. Pas als dat redelijkerwijs niet kan, gaat u naar collectieve, vervolgens organisatorische en ten slotte persoonlijke maatregelen.
| Niveau | Vraag | Voorbeeld intern transport |
|---|---|---|
| 1. Bron | Kan het gevaar verdwijnen of worden vervangen? | Voorkom transportbewegingen in een gedeelde zone door de lay-out te wijzigen |
| 2. Collectief | Kan iedereen technisch of fysiek worden beschermd? | Scheid rijroute en looppad met een vaste barrière |
| 3. Organisatorisch | Kan blootstelling via planning of werkwijze worden beperkt? | Tijdvensters, snelheidsregels, bevoegdheden en toezicht |
| 4. Persoonlijk | Welke resterende blootstelling vraagt individuele bescherming? | Zichtbaarheidskleding als aanvulling, niet als vervanging van scheiding |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
Artikel 5 verlangt een plan van aanpak met de maatregelen en de termijn waarbinnen die worden genomen. Een bruikbaar plan gaat verder: het verbindt ieder risico aan een beoogd resultaat, een verantwoordelijke, een uitvoerder, budget of capaciteit, bewijs en een evaluatiemoment.
Splits grote maatregelen op in beslisbare stappen. 'Machineveiligheid verbeteren' is niet bestuurbaar. 'Technische afscherming voor lijn 2 ontwerpen, valideren en vóór 30 september plaatsen' wel. Benoem ook tijdelijke beheersing zolang de definitieve maatregel nog niet gereed is.
| Veld | Waarom het nodig is | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Risico-ID | Verbindt actie en onderbouwing | R-014 |
| Maatregel | Maakt duidelijk wat verandert | Vaste scheiding rij- en looproute |
| Beoogd resultaat | Geeft een toetsbare eindtoestand | Geen kruisende bewegingen op hoofdroute |
| Eigenaar en uitvoerder | Voorkomt acties zonder regie | Operationsmanager en technische dienst |
| Termijn | Wettelijk vereist en bestuurbaar | 30 september 2026 |
| Middelen | Maakt uitvoering realistisch | Begroting en 24 interne uren |
| Bewijs en evaluatie | Toont aan of de maatregel werkt | Foto, observatieronde en herbeoordeling |
Veeg opzij om de hele tabel te zien
Valt u niet onder een uitzondering, dan toetst een gecertificeerde arbodienst of een of meer arbokerndeskundigen of de RI&E volledig en betrouwbaar is, actuele inzichten bevat en leidt tot passend advies over maatregelen en prioriteiten. Sinds 1 juli 2022 werkt iedere kerndeskundige binnen de eigen certificeringsscope.
Machineveiligheid en ernstig ongevalsrisico kunnen de hoger veiligheidskundige raken; stoffen en blootstelling de arbeidshygiënist; werkdruk en organisatie de arbeids- en organisatiedeskundige; het medische domein de bedrijfsarts. Het risicoprofiel bepaalt welke één of meer disciplines nodig zijn. Een middelbaar veiligheidskundige mag ondersteunen bij het opstellen, maar is geen arbokerndeskundige en mag de RI&E niet toetsen.
Eerlijk gezegd: Vraag vooraf welke scope wordt getoetst, welke disciplines betrokken zijn, welke locaties worden bezocht en welke oplevering u ontvangt. Zo vergelijkt u offertes op inhoud in plaats van alleen op prijs.
Een toetsrapport naast een ongewijzigde RI&E is geen afgerond traject. Verwerk tekortkomingen, motiveer keuzes en leg vast hoe adviezen en werknemersvoorstellen in het plan van aanpak terugkomen. Zorg dat medewerkers de RI&E kunnen inzien en dat leidinggevenden hun acties kennen.
Een RI&E heeft geen algemene wettelijke vervaldatum van bijvoorbeeld drie of vijf jaar. Artikel 5 zegt dat u haar aanpast wanneer opgedane ervaring, gewijzigde werkmethoden of werkomstandigheden, of de stand van wetenschap en professionele dienstverlening daartoe aanleiding geven. Koppel actualisatie daarom aan ongevallen, nieuwe machines of stoffen, verhuizing, verbouwing, reorganisatie, nieuwe werktijden, wetswijzigingen en maatregelen die anders uitpakken dan verwacht.
Volg open acties, verlopen termijnen, tijdelijke beheersing en nieuwe incident- of wijzigingssignalen.
Beoordeel direct welke onderdelen, verdiepingen, raadpleging en toetsingsscope worden geraakt.
Controleer periodiek scope, werknemersinput, risicoregister, wettelijke bronnen en de werking van uitgevoerde maatregelen.
Gebruik deze controle niet als vervanging van verplichte toetsing, maar als laatste interne kwaliteitsstap. Een 'nee' of 'onbekend' hoort een actie te worden voordat de versie wordt vastgesteld.
Dekt de scope alle relevante locaties, functies, taken en groepen, en is werknemersinbreng aantoonbaar verwerkt?
Zijn normaal en afwijkend werk onderzocht, bestaande maatregelen beoordeeld en noodzakelijke verdiepingen uitgevoerd of gepland?
Is de methode uitgelegd, ieder risico herleidbaar geprioriteerd en volgt de maatregelkeuze de arbeidshygiënische strategie?
Heeft iedere actie een maatregel, eigenaar en termijn, is de toetsingsplicht correct bepaald en is advies verwerkt?
Zijn versiebeheer, werknemersinzage, uitvoeringsbewijs, effectcontrole en actualisatietriggers geregeld?
Wat hierboven staat is terug te lezen bij de wetgever en de kennisinstellingen zelf. Controleer bij twijfel altijd de bron, ook die van ons.
PreventX Nederland is geen gecertificeerde arbodienst en neemt het basiscontract of de bedrijfsarts niet over. Wij werken aanvullend naast uw arbodienst en bedrijfsarts. Alleen wanneer uw organisatie rechtsgeldig voor de maatwerkregeling heeft gekozen, kunnen onze deskundigen binnen die regeling worden ingezet.