Een RI&E wordt niet automatisch door één soort veiligheidskundige volledig getoetst. Nederland kent vier arbokerndeskundigen: de gecertificeerde hogere veiligheidskundige, de gecertificeerde arbeidshygiënist, de gecertificeerde arbeids- en organisatiedeskundige en de BIG-geregistreerde bedrijfsarts.
Sinds 1 juli 2022 mogen de drie gecertificeerde disciplines alleen toetsen binnen de scope van hun certificaat. Welke deskundige of combinatie nodig is, volgt daarom uit de aanwezige risico's. Een MVK is geen arbokerndeskundige en mag de wettelijke RI&E-toets niet ondertekenen.
Kort antwoord
Welke arbokerndeskundige uw RI&E moet toetsen hangt af van de risico's die in uw organisatie aanwezig zijn. Machineveiligheid en valgevaar liggen doorgaans bij een hogere veiligheidskundige. Gevaarlijke stoffen, geluid en biologische blootstelling vragen vaak om een arbeidshygiënist. Werkdruk en ongewenst gedrag passen bij een arbeids- en organisatiedeskundige. Medische en arbeidsgezondheidskundige onderwerpen kunnen de bedrijfsarts vragen.
Sinds 1 juli 2022 mogen gecertificeerde arbokerndeskundigen alleen toetsen binnen de scope van hun certificaat. Een brede RI&E kan daarom meerdere deskundigen nodig hebben. De Nederlandse Arbeidsinspectie beschrijft de vier disciplines en de scoperegel.
Wilt u alleen weten of toetsing voor uw organisatie verplicht is? Begin dan bij de toetsvrijstellingen. Voor een offerte en toetsaanpak gaat u naar RI&E laten toetsen.
De vier arbokerndeskundigen
Nederland kent vier wettelijk erkende kerndeskundige disciplines:
| Discipline | Typische risicogebieden | Bevoegdheidsbewijs |
|---|---|---|
| Hogere veiligheidskundige, HVK | Machines, arbeidsmiddelen, brand, explosie, vallen, intern transport en algemene veiligheidsbeheersing | Persoonscertificaat als arbokerndeskundige |
| Arbeidshygiënist, AH | Gevaarlijke stoffen, geluid, trillingen, klimaat, straling en biologische agentia | Persoonscertificaat als arbokerndeskundige |
| Arbeids- en organisatiedeskundige, A&O | Werkdruk, agressie, pesten, discriminatie, seksuele intimidatie, taakontwerp en organisatie van het werk | Persoonscertificaat als arbokerndeskundige |
| Bedrijfsarts | Arbeidsgezondheid, medische belastbaarheid, PAGO en samenhang tussen gezondheid en werk | BIG-registratie als bedrijfsarts |
Deze indeling is een praktische routekaart, geen automatische toedeling op basis van één trefwoord. Risico's overlappen. Een lawaaiige productielijn raakt bijvoorbeeld zowel blootstelling als machineveiligheid. Een reorganisatie kan werkdruk, werktijden, fysieke belasting en veiligheidsbeheersing tegelijk beïnvloeden.
De juiste aanpak begint daarom niet met de vraag welke deskundige toevallig beschikbaar is, maar met een scopematrix: welke risicogebieden bevat de RI&E, welke deskundigheid hoort daarbij en wie beoordeelt ieder gebied.
Wat veranderde op 1 juli 2022?
Sinds 1 juli 2022 geldt voor de gecertificeerde hogere veiligheidskundige, arbeidshygiënist en arbeids- en organisatiedeskundige dat zij alleen binnen hun certificeringsscope mogen toetsen. Een deskundige mag dus niet vanuit één certificaat een oordeel geven over risicogebieden die buiten dat vakgebied vallen.
Dit heeft twee praktische gevolgen:
- Een RI&E met meerdere soorten risico's kan meerdere toetsers nodig hebben.
- Een handtekening onder het rapport is pas betekenisvol wanneer duidelijk is welke discipline welk onderdeel heeft beoordeeld.
De Arbeidsinspectie onderzocht de praktijk bij werkgevers met meer dan 25 medewerkers. Het rapport laat zien dat toetsing buiten scope nog voorkomt en dat RI&E's van hogere kwaliteit waren wanneer binnen scope en met meerdere deskundigen werd getoetst. Lees het officiële onderzoeksrapport Toetsen van de RI&E.
Dat betekent niet dat iedere werkgever altijd alle vier de disciplines moet inzetten. Een kantoor zonder relevante blootstelling aan gevaarlijke stoffen vraagt een andere combinatie dan een chemische productieomgeving. De selectie moet uitlegbaar volgen uit de feitelijke risico's.
Waarom één HVK niet automatisch genoeg is
De hogere veiligheidskundige is voor veel werkgevers het bekendste profiel. Daardoor ontstaat soms de aanname dat een HVK de volledige RI&E kan aftekenen. Dat kan alleen voor zover de beoordeelde risico's binnen de scope van die deskundige vallen.
Een voorbeeld:
Een distributiecentrum heeft intern transport, laadperrons en brandrisico's. Daar past de HVK goed bij. Werknemers ervaren ook hoge werkdruk, ongewenst gedrag en nachtwerk. Daarnaast is er blootstelling aan dieselmotoremissie en accuzuren. Dan raken de risico's ook het werkgebied van de A&O-deskundige en de arbeidshygiënist. Het toetsrapport moet zichtbaar maken wie welk onderdeel heeft beoordeeld.
Een tweede voorbeeld:
Een zakelijke dienstverlener werkt vooral op kantoor en thuis. De kernrisico's zijn beeldschermwerk, werkdruk, sociale veiligheid en beperkte beweging. Hier ligt een andere disciplinesamenstelling voor de hand dan bij machineveiligheid. Toch moet ook worden bekeken of bijzondere groepen, klimaat, inrichting en arbeidsgezondheid voldoende zijn afgedekt.
De vraag is dus niet: "Welke ene titel past bij onze sector?" De betere vraag is: "Welke gecertificeerde scope dekt ieder relevant risicogebied in onze RI&E?"
Mag een MVK de RI&E toetsen?
Een middelbaar veiligheidskundige kan waardevol werk doen bij inventarisaties, werkplekinspecties, instructies, het opstellen van maatregelen en dagelijkse veiligheidsbegeleiding. De titel MVK is echter geen van de vier wettelijke arbokerndeskundige disciplines.
Een MVK mag daarom niet zelfstandig de verplichte RI&E-toets uitvoeren of als wettelijk bevoegde toetser ondertekenen. Ook een KAM-coördinator, HSE-manager of algemeen adviseur is niet door de functienaam toetsbevoegd.
Controleer altijd de persoonsbevoegdheid van degene die werkelijk toetst. Een bedrijfslogo, opleidingscertificaat of brede ervaring is niet hetzelfde als het vereiste persoonscertificaat of de BIG-registratie. De Arbeidsinspectie waarschuwde eerder specifiek voor onbevoegde of frauduleuze toetsers.
Dat neemt de waarde van een MVK niet weg. Een goede taakverdeling kan zijn:
- de MVK organiseert de inventarisatie en rondgang;
- leidinggevenden en werknemers leveren praktijkinformatie;
- de preventiemedewerker bewaakt de interne aansluiting;
- de juiste kerndeskundige(n) toetsen hun risicogebied;
- de werkgever verwerkt het advies en voert het plan uit.
Bekijk voor operationele ondersteuning ook interim veiligheidskundige en on-site HSE-support.
Wat moet een goede toets inhoudelijk opleveren?
Toetsing is meer dan een korte verklaring dat er een document bestaat. De bevoegde deskundige beoordeelt onder meer:
- of de inventarisatie volledig en betrouwbaar is;
- of aard, mate en duur van de risico's voldoende zijn beschreven;
- of gebruikte beoordelingsmethoden passen bij actuele inzichten;
- of de voorgestelde maatregelen geschikt zijn;
- of het plan van aanpak prioriteiten en een logische volgorde bevat;
- welke aanvullingen, onderzoeken of metingen nog nodig zijn.
De actuele werkinstructie Arbozorg van de Nederlandse Arbeidsinspectie beschrijft dat de toetsing moet ingaan op volledigheid, betrouwbaarheid, actuele inzichten en advies over de maatregelen. Het resultaat is een toets- en adviesrapport. Het is geen overheidsgoedkeuring die de verantwoordelijkheid van de werkgever wegneemt.
De werkgever blijft verantwoordelijk voor het verwerken van opmerkingen, het actualiseren van de RI&E en het uitvoeren van de maatregelen. Publiceer daarom niet dat een RI&E na een handtekening "voor altijd goedgekeurd" is.
Zo bouwt u een scopematrix
Maak voor de offerte of opdracht een eenvoudige tabel:
| Risicogebied | Aanwezig? | Bewijs in RI&E | Deskundige discipline | Toetser |
|---|---|---|---|---|
| Arbeidsmiddelen en machines | Ja of nee | Inventaris, beoordelingen en rondgang | HVK | Naam en certificering |
| Stoffen en blootstelling | Ja of nee | Stoffenregister, blootstellingsbeoordeling en maatregelen | Arbeidshygiënist | Naam en certificering |
| PSA en werkorganisatie | Ja of nee | Medewerkersonderzoek, interviews en beleid | A&O | Naam en certificering |
| Arbeidsgezondheid | Ja of nee | Advies over PAGO en medische relevantie | Bedrijfsarts | Naam en BIG-registratie |
Voeg branchespecifieke onderwerpen toe, zoals bouwplaatsen, biologische agentia, explosieve atmosferen, alleenwerk of beeldschermwerk. Noteer ook waarom een discipline niet nodig wordt geacht. Juist die onderbouwing voorkomt dat de keuze op routine of prijs alleen berust.
Hoe controleert u een toetser?
Vraag vóór opdrachtverlening om:
- De volledige naam van iedere toetser.
- De discipline waarin de persoon gecertificeerd of geregistreerd is.
- Het actuele certificaatnummer of BIG-nummer voor uw interne verificatie.
- De risicogebieden die deze persoon zal toetsen.
- De naam van eventuele andere deskundigen.
- Een voorbeeld van de opbouw van het toets- en adviesrapport.
- Een expliciete omschrijving van wat niet in de opdracht zit.
Controleer de registratie in het relevante publieke register. Bewaar de verificatiedatum in het dossier. Vermeld op het uiteindelijke rapport wie welk onderdeel heeft getoetst en laat iedere bevoegde deskundige het eigen oordeel herleidbaar vastleggen.
PreventX kan de benodigde disciplines in één proces organiseren. De eerlijke formulering is: wij bepalen op basis van uw risicoprofiel welke deskundige of combinatie nodig is. Wij zeggen niet dat alle vier altijd verplicht zijn.
Veelgemaakte fouten bij het inkopen van een toets
Alleen naar de laagste prijs kijken
Een goedkope handtekening heeft weinig waarde wanneer relevante risicogebieden buiten scope blijven. Vergelijk daarom de dekkingsmatrix, locatiebezoek, rapportage en revisieronde.
De bedrijfsnaam als bevoegdheidsbewijs zien
Ook wanneer een opdracht via een arbodienst of adviesbureau loopt, moet duidelijk zijn welke bevoegde persoon de inhoudelijke toets uitvoert. Vraag om namen en registraties.
Toetsing verwarren met opstellen
De partij die de RI&E helpt opstellen kan niet volstaan met een globale controle door een adviseur zonder toetsbevoegdheid. Leg opstellen en formele toetsing afzonderlijk in de offerte vast.
Vergeten wat na het rapport gebeurt
Een toets kan tekortkomingen en aanvullende maatregelen opleveren. Reserveer tijd en budget om die te verwerken. Koppel het resultaat direct aan het plan van aanpak en de verantwoordelijke lijnmanagers.
Geen wijzigingsroute afspreken
Een nieuwe machine, stof, locatie of reorganisatie kan nieuwe expertise vragen. Spreek af wanneer de RI&E wordt bijgewerkt en wanneer een aanvullende toets nodig is. Lees hiervoor hoe lang een RI&E geldig is.
Een bruikbare offerte in plaats van een losse handtekening
Een heldere offerte voor RI&E-toetsing vermeldt:
- de organisatie, locaties en werkzaamheden binnen scope;
- de geraadpleegde documenten;
- wel of geen locatiebezoek;
- interviews met werkgever, preventiemedewerker en werknemers;
- de geselecteerde kerndeskundigen en hun scope;
- de opbouw van het toets- en adviesrapport;
- de bespreking van bevindingen;
- een eventuele herstel- of revisieronde;
- reis- en meetkosten;
- doorlooptijd en geldigheidsvoorwaarden van de offerte.
Op RI&E-kosten leest u welke factoren de prijs beïnvloeden. Wilt u opstellen en toetsing in één beheerst proces, bekijk dan RI&E laten maken en toetsen of vraag een gratis intake aan.
Officiële bronnen
De juridische en professionele hoofdregels in dit artikel zijn gecontroleerd aan de hand van:
Veelgestelde vragen
Welke vier kerndeskundigen mogen een RI&E toetsen?↓
Dat zijn de gecertificeerde hogere veiligheidskundige, de gecertificeerde arbeidshygiënist, de gecertificeerde arbeids- en organisatiedeskundige en de BIG-geregistreerde bedrijfsarts.
Is één kerndeskundige altijd voldoende?↓
Nee. Sinds 1 juli 2022 mogen gecertificeerde kerndeskundigen alleen toetsen binnen de scope van hun certificaat. Wanneer een RI&E meerdere risicogebieden bevat, kunnen meerdere disciplines nodig zijn. Niet iedere organisatie heeft automatisch alle vier nodig.
Mag een MVK een RI&E toetsen?↓
Nee. Een middelbaar veiligheidskundige kan inventariseren, adviseren en maatregelen helpen uitvoeren, maar is geen van de vier wettelijk erkende arbokerndeskundigen en mag de verplichte RI&E-toets niet zelfstandig ondertekenen.
Hoe controleer ik of een RI&E-toetser bevoegd is?↓
Vraag de volledige naam, deskundige discipline en het actuele certificaatnummer of BIG-nummer. Controleer dit in het relevante publieke register en leg vast welk risicogebied iedere deskundige beoordeelt.
Is een toets- en adviesrapport een officiële goedkeuring?↓
Nee. De deskundige beoordeelt de RI&E en adviseert over volledigheid, betrouwbaarheid, actuele inzichten en maatregelen. De werkgever blijft verantwoordelijk voor het verwerken van het advies en het uitvoeren en actueel houden van de RI&E.
Bespreek uw RI&E- of HSE-vraagstuk
Tijdens een gratis intake bespreken we uw situatie, de relevante wettelijke eisen en passende vervolgstappen.