Sinds 1 juli 2026 moet iedere werkgever werknemers raadplegen over het arbobeleid. Met een OR of PVT verloopt dat via de medezeggenschap. Is er geen OR of PVT, of heeft het bedrijf minder dan tien werknemers, dan raadpleegt de werkgever de belanghebbende werknemers rechtstreeks.
De raadpleging gaat in ieder geval over de RI&E, BHV, deskundige bijstand, de arbodienst en voorlichting over werk en risico's. Alleen een afgerond document toesturen is niet genoeg. Werknemers moeten tijdig informatie krijgen, vragen kunnen stellen, voorstellen kunnen doen en een aantoonbare reactie ontvangen.
Kort antwoord
Vanaf 1 juli 2026 moeten werkgevers in alle Nederlandse bedrijven hun werknemers raadplegen over gezond en veilig werken. Heeft de organisatie een ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging, dan verloopt het overleg in belangrijke mate via dat orgaan. Is er geen OR of PVT, of heeft de organisatie minder dan tien werknemers, dan moet de werkgever de belanghebbende werknemers rechtstreeks raadplegen.
De wijziging van artikel 12 van de Arbeidsomstandighedenwet noemt in ieder geval de RI&E, bedrijfshulpverlening, deskundige bijstand, de arbodienst en voorlichting over werkzaamheden en risico's. De officiële bekendmaking van Arboportaal beschrijft de wijziging en de handhavingsmogelijkheid.
De praktische betekenis is groter dan een extra handtekening. Werknemers moeten informatie op tijd krijgen, hun ervaring kunnen inbrengen en zien wat met voorstellen gebeurt. Dat maakt de RI&E niet alleen juridisch beter onderbouwd, maar ook realistischer.
Wat is er precies veranderd?
Samenwerking tussen werkgever en werknemers bestond al in het arbostelsel. Sinds 1 juli 2026 is de raadplegingsplicht in artikel 12 verduidelijkt en verbreed, zodat zij in alle bedrijven herkenbaar en beter handhaafbaar is.
De wet en de officiële toelichting maken duidelijk dat werknemers betrokken worden bij onderwerpen die invloed hebben op hun arbeidsomstandigheden. Arboportaal noemt expliciet:
- de inrichting van de bedrijfshulpverlening;
- de risico-inventarisatie en -evaluatie;
- deskundige bijstand door interne of externe deskundigen;
- aanvullende deskundige bijstand en de arbodienst;
- voorlichting en onderricht over werkzaamheden en risico's.
Werknemers moeten bovendien voorstellen kunnen doen en advies kunnen geven. De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft sinds de wijziging meer mogelijkheden om toezicht te houden en te handhaven wanneer werknemers niet worden betrokken.
Bekijk voor de wettelijke context ook de kennisbank over de Arbowet.
Wie moet u raadplegen?
De route hangt af van de medezeggenschapsstructuur.
Organisatie met een ondernemingsraad
De OR vertegenwoordigt de werknemers en heeft al verschillende rechten rond arbeidsomstandigheden. Betrek de OR vroeg, lever begrijpelijke informatie en houd rekening met instemmings- en adviesrechten die naast de algemene raadpleging kunnen bestaan. De SER geeft een overzicht van medezeggenschap bij arbeidsomstandigheden.
Organisatie met een personeelsvertegenwoordiging
De PVT vervult voor kleinere organisaties een vergelijkbare overlegfunctie binnen haar wettelijke bevoegdheden. Ook hier is tijdige betrokkenheid belangrijk. Een document pas na definitieve vaststelling toesturen maakt echte invloed vrijwel onmogelijk.
Geen OR of PVT
Is er geen OR of PVT, dan raadpleegt de werkgever de belanghebbende werknemers rechtstreeks. Dat geldt volgens de nieuwe toelichting ook wanneer het bedrijf minder dan tien werknemers heeft.
Rechtstreeks raadplegen hoeft geen zwaar overlegstelsel te worden. Een werkoverleg, gerichte sessie, digitale vragenlijst of combinatie kan passend zijn. De vorm moet wel aansluiten op taal, ploegendienst, bereikbaarheid en het onderwerp. Een magazijnmedewerker in de nachtploeg moet net zo goed kunnen bijdragen als een medewerker op kantoor.
Uitzendkrachten en andere groepen
De RI&E en het arbobeleid moeten de feitelijk blootgestelde groepen dekken. Organiseer daarom ook een passende manier om ervaringen van uitzendkrachten, stagiairs, tijdelijke medewerkers, thuiswerkers en medewerkers op externe locaties op te halen. Stem waar nodig af met de uitlener of andere werkgever, maar laat relevante risico-informatie niet tussen organisaties verdwijnen.
Raadplegen is meer dan informeren
Informeren is eenrichtingsverkeer: de werkgever deelt een besluit of document mee. Raadplegen vraagt een stap extra: werknemers krijgen gelegenheid om vóór de beslissing hun kennis, bezwaren en voorstellen in te brengen.
Een bruikbare raadpleging bevat ten minste:
- Een duidelijke vraag. Leg uit waarover input nodig is.
- Voldoende informatie. Deel de relevante risico's, opties en beperkingen.
- Een redelijke reactietermijn. Geef mensen tijd om werkzaamheden en collega's te raadplegen.
- Een toegankelijke vorm. Gebruik begrijpelijke taal en bereik alle diensten en locaties.
- Een zichtbare reactie. Noteer wat is overgenomen, onderzocht of gemotiveerd niet overgenomen.
- Terugkoppeling. Laat zien welk besluit volgt en hoe de uitvoering wordt bewaakt.
Een vooraf ingevuld formulier met alleen "akkoord" of "niet akkoord" is bij complexe onderwerpen vaak te mager. Werknemers kennen storingen, bijna-ongevallen, onhandige procedures en feitelijke werkdruk die in managementdocumenten niet vanzelf zichtbaar worden.
Werknemers betrekken bij de RI&E
De RI&E is een logisch startpunt voor de nieuwe werkwijze. Een goed proces combineert documentonderzoek, een rondgang en werknemerservaring.
Vraag bijvoorbeeld:
- Welke werkzaamheden leveren in de praktijk de meeste spanning of onveiligheid op?
- Waar wijkt de echte werkwijze af van de instructie?
- Welke beveiliging wordt omzeild en waarom?
- Welke handeling veroorzaakt pijn of overbelasting?
- Wanneer is er te weinig bezetting of toezicht?
- Welke situaties met klanten, patiënten of bezoekers voelen onveilig?
- Werken persoonlijke beschermingsmiddelen in de praktijk?
- Welke maatregel zou het risico aan de bron verkleinen?
Splits resultaten waar nodig uit naar functie, locatie of ploeg zonder vertrouwelijkheid te doorbreken. Een gemiddelde score kan een ernstig probleem bij één kleine groep verbergen.
De uitkomsten horen herkenbaar terug te komen in de RI&E en het plan van aanpak. Noteer ook welke onderwerpen buiten scope vielen en waarom.
Werknemers betrekken bij BHV
Ook de inrichting van de bedrijfshulpverlening valt onder de raadpleging. Bespreek niet alleen hoeveel BHV'ers op papier zijn aangewezen, maar ook:
- aanwezigheid per ploeg en locatie;
- bereikbaarheid tijdens pauzes, avondwerk en thuiswerkdagen;
- bezoekers, klanten en mensen die extra hulp nodig hebben;
- vluchtroutes en verzamelplaatsen;
- alarmmiddelen en verstaanbaarheid;
- ervaringen uit oefeningen en echte incidenten;
- vervanging bij verlof en ziekte;
- samenwerking met verhuurder, buren of andere werkgevers.
Werknemers kunnen vaak precies aanwijzen waar een deur wordt geblokkeerd, een alarm niet hoorbaar is of een route in de praktijk niet werkt.
Deskundige bijstand en arbodienst bespreken
De keuze en inzet van deskundigen en arbodienst zijn eveneens onderwerp van raadpleging. Dat betekent niet dat iedere werknemer elk contractonderdeel bepaalt. Het betekent wel dat de werkgever relevante behoeften, ervaringen en voorstellen serieus ophaalt.
Vragen die daarbij helpen:
- Is de bedrijfsarts rechtstreeks en vertrouwelijk bereikbaar?
- Weten medewerkers waarvoor zij de arbodienst kunnen benaderen?
- Welke ondersteuning heeft de preventiemedewerker nodig?
- Welke arbokerndeskundigheid ontbreekt bij de huidige risico's?
- Zijn adviezen uit eerdere onderzoeken uitgevoerd?
- Sluit de dienstverlening aan op locaties, talen en werktijden?
Voor de interne rol leest u meer op preventiemedewerker. PreventX is geen gecertificeerde arbodienst en vervangt het basiscontract of de bedrijfsarts niet. Wij kunnen wel de RI&E, kerndeskundige toetsing en uitvoering van maatregelen ondersteunen.
Een praktisch proces in acht stappen
Stap 1: leg de overlegroute vast
Noteer of de raadpleging via OR, PVT of rechtstreeks verloopt. Leg contactpersonen, groepen en locaties vast.
Stap 2: maak een jaaragenda
Plan vaste momenten voor RI&E, voortgang van het plan van aanpak, BHV, voorlichting en inzet van deskundigen. Voeg extra overleg toe bij grote veranderingen of incidenten.
Stap 3: deel informatie vooraf
Stuur een korte samenvatting, relevante documenten en concrete vragen. Vermijd een pakket van honderden pagina's zonder toelichting.
Stap 4: haal ervaring breed op
Combineer overleg met rondgangen, interviews, toolboxgesprekken of een vragenlijst. Bereik ook medewerkers die niet achter een computer werken.
Stap 5: registreer voorstellen
Leg per onderwerp vast wie het voorstel deed, welk risico het betreft en welke opvolging nodig is. Medische of persoonlijke informatie hoort niet in een openbaar actieregister.
Stap 6: beoordeel en besluit
Koppel voorstellen aan wetgeving, risicozwaarte, de arbeidshygiënische strategie, uitvoerbaarheid en beschikbare middelen. Afwijzen mag niet ongemotiveerd gebeuren.
Stap 7: zet besluiten om in acties
Elke gekozen maatregel krijgt een eigenaar, deadline, budget, verwacht resultaat en bewijsstuk. Gebruik hiervoor desgewenst het HSE-portaal.
Stap 8: koppel terug
Deel welke voorstellen zijn overgenomen, welke nog worden onderzocht en waarom andere niet worden gevolgd. Plan meteen de evaluatie.
Voorbeeld: nieuwe verpakkingslijn
Een productiebedrijf wil een nieuwe verpakkingslijn plaatsen. Alleen de technische specificatie delen is geen volledige raadpleging.
Een beter proces is:
- Operators, technische dienst, schoonmaak, BHV en preventiemedewerker ontvangen een eenvoudige procesbeschrijving.
- Tijdens een sessie worden knelpunten besproken, zoals bereikbaarheid, storingen, omstellingen, lawaai en tilwerk.
- De HVK en arbeidshygiënist beoordelen de relevante risico's.
- Voorstellen worden verwerkt in ontwerp, instructie en RI&E.
- Na ingebruikname volgt een praktijkcontrole.
- Werknemers krijgen terugkoppeling over hun voorstellen.
Zo wordt raadpleging onderdeel van veilige besluitvorming in plaats van administratie achteraf.
Wat bewaart u als bewijs?
Bewaar alleen wat nodig en passend is:
- uitnodiging en agenda;
- gedeelde samenvatting of conceptstukken;
- aanwezige functies, locaties en groepen;
- vragen en voorstellen;
- besluiten met motivering;
- acties, eigenaren en deadlines;
- terugkoppeling;
- evaluatiedatum.
Een presentielijst alleen bewijst dat mensen in een ruimte waren, niet dat zij inhoudelijk konden bijdragen. Het verslag hoeft geen woordelijk transcript te zijn, maar moet de invloed op het besluit zichtbaar maken.
Veelgemaakte fouten
Raadplegen nadat alles al besloten is
Dan kunnen werknemers hooguit reageren op een voldongen feit. Betrek hen voordat de keuze definitief is.
Alleen kantoormedewerkers bereiken
Ploegen, buitendienst, logistiek, schoonmaak en tijdelijke krachten ervaren vaak andere risico's. Pas de vorm en tijden daarop aan.
Geen antwoord geven op voorstellen
Zonder terugkoppeling neemt deelname snel af. Geef ook bij afwijzing een begrijpelijke reden.
Persoonlijke informatie breed delen
Raadpleging over PSA of gezondheid vraagt extra zorg. Rapporteer patronen en maatregelen zonder personen herkenbaar te maken.
Het proces loszetten van het plan van aanpak
Input zonder eigenaar en deadline verdwijnt. Zet besluiten meteen om in uitvoerbare acties. Lees daarvoor van plan van aanpak naar aantoonbare uitvoering.
Hoe PreventX kan ondersteunen
PreventX kan de raadpleging praktisch opnemen in een RI&E-traject:
- stakeholders en overlegvorm bepalen;
- begrijpelijke vragen en samenvattingen voorbereiden;
- interviews en werkplekrondgangen uitvoeren;
- uitkomsten koppelen aan risico's;
- acties in het plan van aanpak vastleggen;
- bewijs en terugkoppeling structureren;
- periodieke uitvoering ondersteunen via on-site HSE-support.
De werkgever en medezeggenschap behouden hun eigen wettelijke rollen. Wilt u de nieuwe raadplegingsplicht meteen goed inrichten, vraag dan een gratis intake aan.
Officiële bronnen
Veelgestelde vragen
Wat veranderde op 1 juli 2026 bij werknemersraadpleging?↓
Artikel 12 van de Arbowet is verduidelijkt. Werkgevers in alle bedrijven moeten werknemers raadplegen over het arbobeleid. De Arbeidsinspectie heeft meer mogelijkheden om toezicht te houden en te handhaven wanneer werknemers niet worden betrokken.
Wie raadpleegt de werkgever zonder OR of PVT?↓
Zonder ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging raadpleegt de werkgever de belanghebbende werknemers rechtstreeks. Volgens de officiële toelichting geldt directe raadpleging ook bij bedrijven met minder dan tien werknemers.
Over welke arbo-onderwerpen moeten werknemers worden geraadpleegd?↓
In ieder geval over de RI&E, de inrichting van BHV, deskundige bijstand, aanvullende deskundige bijstand, de arbodienst en voorlichting over werkzaamheden en risico's.
Is werknemers informeren hetzelfde als raadplegen?↓
Nee. Informeren is alleen gegevens of een besluit delen. Bij raadplegen krijgen werknemers tijdig informatie, kunnen zij vragen stellen en voorstellen doen, en maakt de werkgever zichtbaar wat met hun inbreng gebeurt.
Hoe toont een werkgever de raadpleging aan?↓
Bewaar de uitnodiging, gedeelde informatie, vertegenwoordigde groepen, voorstellen, gemotiveerde besluiten, acties en terugkoppeling. Een presentielijst alleen laat niet zien dat werknemers inhoudelijk invloed konden uitoefenen.
Bespreek uw RI&E- of HSE-vraagstuk
Tijdens een gratis intake bespreken we uw situatie, de relevante wettelijke eisen en passende vervolgstappen.